« صدر المتألّهين » از وى نام برده است . « 1 » مناسب آمد جهت حسن ختام ، بحث را با نظر خاتم فقيهان ومجتهدان شيعهء اماميّه شيخ مرتضى انصارى - رحمة اللّه عليه - خاتمه دهيم كه در كتاب الطّهارة خود ، به مقام علم وتحقيق صدرا أشارت فرموده واز وى با عنوان « المحقّق صدر الدّين شيرازي » ويا بروايتى « صدر المتألّهين » نام برده است . « 2 » نظر نهايى نگارنده : از آنچه در گذشته در جاهاى مختلف دربارهء شخصيّت ديني وبعد عرفانى صدرا گفته شد ، نظر نگارنده بدست آمد . امّا باز مناسب ديدم در اينجا كه عنوان بحث « نظر اخلاف صدرا دربارهء عرفان أو » است ، نظر نهايى خود را بنويسم واگر أحيانا تكرارى پيش آيد پوزش مىخواهم كه « هو المسك ما كرّرته يتضوّع » . صدرا براستى فرزانه‌اى نبيه ، صوفيى صافي ، عارفي روشن ضمير ، عالمي جامع ، دين‌شناسى عميق ومسلمانى معتقد ومتشرّع بود ، كه هم به باطن دين نظر داشت وهم به ظاهر آن عمل مىكرد . شخصيّتش بالاتر ووالاتر از آن بود كه به زىّ صوفيان درآيد وخود را در قيد وبند سنّتهاى خانقاهى ورسوم ظاهري متصوّفان وسلسله‌هاى رسمي صوفيان نگهدارد ويا شطحات وترّهات وطامات به زبان آورد . أو به دنيا وفريبنده‌هاى آن هرگز اعتنا نكرد . ظاهر وباطن وقول وفعلش يكى بود . آنچه گفته ، عقيده‌اش بوده وبه آن عمل كرده ودر واقع زندگيش تجسّد وتجسّم

--> ( 1 ) ر . ك : مقدّمهء عوالي اللآلي ، ج 1 ، ص 11 . ( 2 ) من به چاپهاى سنگى كتاب الطهارة شيخ انصارى ركن ثاني در كيفيّت نيّت ( طبع 1289 ، بيجا ، وطبع شوّال 1314 ، بيجا ، ص 80 ) وچاپ جديد ( 1418 ، قم ، ص 17 ) مراجعه كردم . عبارت شيخ به اين صورت است : « المحقّق صدر الدّين شيرازي » ؛ ولى صاحب طرائق الحقائق ( ج 1 ، ص 182 ) مىنويسد : « شيخ بزرگوار شيخ مرتضى - أعلى اللّه مقامه - در مسئلهء نيّت وضو وتحقيق معنى اراده در كتاب طهارت نقل عبارت از ملا صدرا فرموده : « ما هذا لفظه الشّريف قال صدر المتألّهين - إلى آخر ما نقل » . أهل فن به خوبى مىدانند كه بين اين دو عنوان بون بعيد است .